سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
7
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)
بخشش مانند حاتم طائى است . ه : زيد كثير الضّيف ( ميهمانان زيد بسيارند ) كنايه از بخشش و جود او مىباشد . و همچنين تراكيب و عبارات ديگر كه تمام حامل يك معنا هستند . و امّا دقّت در قيود تعريف : مقصود از [ علم ] يكى از دو احتمال ذيل مىباشد : 1 - آنكه منظور از آن ملكهاى استكه بواسطهاش بر ادراكات جزئيه اقتدار حاصل مىشود . منظور از [ ملكه ] كيفيّتى است كه در نفس به حالت رسوخ و استقرار حاصل مىگردد و آن بواسطهء كثرت ممارست قواعد و تكرار آنها پيدا مىشود و اساسا تكرار و اعادهء هرچيزى موجب پيدايش اين كيفيّت مىگردد چنانچه تكرار حمد در نمازهاى يوميّه براى مدّتى چند اين ملكه را در نفس قارى ايجاد و احداث مىكند بطورى كه شخص ديگر قادر بر ازالهء آن نيست . 2 - مقصود از آن نفس اصول و قواعد معلوم باشد چه آنكه بتوسط اين اصول و قواعد و احاطه بر آنها شخص مىتواند معانى را بطرق مختلف و در لباس تراكيب گوناگون ايراد نمايد . و مراد از [ المعنى الواحد ] هرمعنائى استكه متكلّم قصد آن را بنمايد چه آنكه الف و لام در [ المعنى ] براى استغراق مىباشد . و منظور از اختلاف تراكيب از حيث وضوح و خفاء دلالت آنست كه : برخى از تراكيب دلالتشان بر معناى مقصود واضح و بعضى اوضح و روشنتر باشد اعم از آنكه اين طرق و تراكيب از قبيل كنايه بوده و يا مجاز و يا تشبيه باشند .